Eski Adamı Üzerinizden Atın

10 Ocak 2004 Cumartesi

Askerden ve annemden sonra Almanya’daki eve geldiğimde, banyoda çok ilginç bir manzarayla karşılaştım. Banyonun ortasında sivri bir dağ gibi yığılmış kirli çamaşırlar duruyordu. Kimin olabilir diye şöyle bir baktım, hepsi karımındı. O kadar çamaşırı insan bir haftada falan çıkaramazdı. Üç ay ben yoktum ve benim hanım üç ay hiç çamaşır yıkamamış! Otomatik çamaşır makinesi falan da var. Yıkamamış işte. Her gittiğim yerde benim ilginç bir şey görmem şarttır sanki! Annemin taşınması, eve döndüğümde de böyle bir durum. Bunlar ise anında görünenleri. Evdeyken makinede çamaşırları ben yıkardım. Benim önem verdiğim şeylere herkes öyle önem vermiyordu. Bu yüzden de çevremdekiler beni tımarhane delisi falan gibi göstermeye pek bayılırlar, en çok da annem! Hayat ise daima kötü sürprizlerle doludur. Bu benim anlattığım şeyleri ise sadece bir espri sayın.

Düşünüyorum da öğretilmese bile bazı şeyler insanların içinde doğal olarak ya var ya da yok. Bunu kadercilik anlayışıyla anlamak için değil de herkesin mücadele vermesi gereken zayıflıklarının tabiatıyla, doğuştan var olduğunu vurgulamak için yazıyorum. Allah’ın sözü diye inandığımız o kitaplar, daima iyi olmaya yönelik değişiklik yapmamız gerektiğini, hatta kişiliğimizi tümüyle değiştirmeye teşvik edicidir. Mesela bu konuda aklıma bir ayet geldi. Resul Pavlus Efes’teki inananlara şöyle söylüyor:

...evvelki yaşayışınıza göre, hile arzularına göre, çürüyen eski adamı bertaraf edin ve fikrinizin ruhu ile yenilenin ve salahta (doğrulukta) ve hakikat kutsiyetinde Allah’a göre yaratılan yeni adamı giyin. Efesoslular 4:22-24 eski tercüme.

Resul Pavlus Allah’ın ruhuyla esinlenerek, herkesin yapması gereken bir değişikliği emrediyor. Yani eski elbise gibi önceki kişiliğimizi atıp, yeni elbise gibi Allah'ın isteğine uygun olan kişiliği giymemiz gerektiğini söylüyor. Kime yazıyor bunu? Sadece Efes’te yaşayan, o zamanki küçük topluluğa mı; hayır, aslında tüm insanlığa. Hiç kimse otomatik olarak sadece iyi özelliklerle birlikte doğmuyor. Bütün baştan aşağı kötü olan özelliklerle de doğmuyor. Yaşadığımız çevrenin etkisi ne kadar büyük de olsa, bizde meydana getireceği negatif etkilerden kurtulmak için, Allah herkesin muhakkak mücadele vermesi gerektiğini vurguluyor. Hem yalnız çevremizin mi etkisi var? Ta atamız Âdem’den aldığımız günah mirası bir yana, bizim kendimizin günahları da çok büyük rol oynuyor. Dışarıdaki etkilere karşı ne kadar kuvvetli olursak olalım, aslında içimizdeki, benliğimizdeki, nefsimizdeki zayıflıklara karşı yenilmemiz daha kolay gerçekleşiyor. Bu zayıflıklara kim sahip değil? Tahtta oturan en büyük kralın çocuğu da olsak bu böyle, bir dilim ekmek bulamayan anne babaya ait sokak çocuğu da olsak bu böyle. Kısacası dünyaya gelmekle bir savaşın içinde doğuyoruz. Hayatı, Allah’ı seviyorsak, bu savaşı vermemiz muhakkak gerekli. Bu savaş ise topla tüfekle yapılmıyor. Ruhi bir savaş; etle, kanla olan bir savaş gibi değil. Bu nedenle yeryüzümüzde hâkim olan adaletsizlik, savaşlar, nefretler, kıskançlıklar, tatminsizlik, fesat, vs. gibi kötü olan şeylerin tek sebebi sadece insan değil. Kitabımın başlarında bahsettiğim gibi, ruhi bir varlığın bu konuda çok etkili olduğunu görmemek için ne olmak lazım? Belki de görmemek, anlamamak için kör ve de anlayışsız olmak lazım. Çünkü kitap açıkça diyor:

Son olarak RAB’de, O’nun üstün gücü ile güçlenin. İblisin hilelerine karşı durabilmek için Tanrının sağladığı bütün silahları kuşanın.

Çünkü savaşımız insanlara karşı değil, yönetimlere, hükümranlıklara, bu karanlık dünyanın güçlerine, kötülüğün göksel yerlerdeki ruhsal ordularına karşıdır. Bu nedenle, kötü günde dayanabilmek, gerekli her şeyi yaptıktan sonra yerinizde durabilmeniz için Tanrının bütün silahlarını kuşanın.

Böylece, belinizi gerçekle kuşatmış, göğsünüze doğruluk zırhını takmış ve ayaklarınıza esenlik müjdesini yaymak hazırlığını giymiş olarak yerinizde durun. Bunların hepsine ek olarak, Şeytanın bütün ateşli oklarını söndürebileceğiniz iman kalkanını alın. Kurtuluş miğferini ve ruhun kılıcını, yani Tanrı sözünü alın. Her türlü dua ve yalvarışla, her zaman ruhun yönetiminde dua edin. Bu amaçla, bütün kutsallar için yalvarışta bulunarak tam bir adanmışlıkla uyanık durun. Efesoslular-Efesliler 6:10-18

Eskiden kılıçla kalkanla savaşa giden şövalyeler, bellerini, göğüslerini, başlarından ayaklarına kadar korumaya alırlardı. Ağır zırhlar giyerlerdi ki kolay kolay yara almasınlar. Bu benzetmeden yola çıkarak resul harfi zırhlar yerine, ruhi değerlerle ilgili korunmadan bahsediyor. Mesela, kendimizi gerçekle kuşanmaktan bahsediyor. Biz gerçeği seviyor muyuz? Doğruluğu bir zırha benzetiyor. Hâlbuki insanlık bir zırh olarak hep yalana başvurmuştur. Yalanlarla kendilerini korumaya çalışmışlardır. Bu doğruluk zırhını da göğse takmak gerekli, çünkü yalan da doğruluk da yürekten gelir. Yalanlar bize kesinlikle koruma olmuyor ve de olmayacak. Ancak kısa vadede olduğunu sanıyoruz. “Esenlik müjdesini ayaklarımıza giyinmeliyiz” demekle, adımlarımız bizi Allah’ın müjdesi denilen iyi haberi yaymaya yönlendirmeli. Bunu yapabilmek için de ilan edeceğimiz iyi haberi önce kendimiz öğrenmeliyiz. Ondan sonra da o bilgiler ile oturduğu yerde tembel tembel, sadece kendi kendini güden çobanlar olmamalıyız, bir şeyler yapmalıyız. (Hezekiel 34’üncü bölümün tümü) Bununla da ikiyüzlülükle ellerinde Mukaddes Kitap ve kapı kapı giden Şahitlere benzemeyi kastetmiyorum. Onların inandığı: “Herkes, her din kötü, bir biz doğru ve iyiyiz. Herkesi kötüleyebilirsin ama bizlere tek kelime bile söyleme” demek ikiyüzlülük değil de nedir? Bu şekilde bırakın insanları kurtarmayı, eğer onlar kurtuluşa layık olsalar bile, zamanla o organizasyonun öğretileriyle ancak ikiyüzlü, sahtekâr, imansız olup; kişi organizasyonu için kendini tümüyle satmak zorunda bırakıldığından, Resul Yuhanna’nın Vahiy kitabında geçen ancak o fahişeye benzer. (Vahiy 17. ve 18. bölümlerin tümü) Kısacası öyle yerlerde kalmak istersek, yukarıda Pavlus’un söylediği sözleri de çöpe atmamız gerekir. O kuruluşlar zaten insanı buna zorlar. Allah’ın kastettiği müjde götürme işini Şahitlere ve benzerlerine bakarak karıştırmayalım. (Matta 23:15) Allah’a duyulacak imanı, sevgiyi insan ancak özgür bir iradeyle, korku ve baskı altında olmadan geliştirebilir. Allah kimseyi zorlamak istemiyor. İsteseydi bu konuda en büyük güce ve kudrete yine kendisi sahiptir. Bu yüzden öğrendiğimiz iyi haberi insanlara iyi haber gibi, ismine layık ve uygun bir şekilde duyurmalıyız. Kişiye inanmadığı şeyi sistemli ve sinsi bir şekilde zorla, baskıyla, tehditle kabul ettirmek, onun bütün inançlarını kalıplaştırmak ve o insanlardan koskoca ikiyüzlü bir ordu meydana getirmek, iyi haber, müjde yaymak demek değildir. Bir başarı ise hiç değildir. Çünkü disiplinli, itaatkâr ordulara dünyamız haddinden fazla sahip ve de onlarla dolup taşmış bile. Elde ettiğimiz bu başarılarla ne halde olduğumuz da ortada. Zor, baskı derken, bunları ille de hep bir kaba kuvvet olarak anlamayalım. İnsan psikolojisini tanıyıp onların vicdanlarıyla oynamak, sırf kendi amaçlarımız uğrunda şekillendirmek, zamanımızda o kadar büyük bir ustalıkta değildir. İsa Mesih bu müjdeyi çok güzel bir biçimde duyurdu, O’nu örnek alalım. (Matta 5-6 ve 7’inci bölümlerin tümü)

Bunların hepsine ek olarak da bizim her türlü cesaretimizi kıracak ne olursa olsun, imanı bir kalkan gibi kullanmalıyız. Kalkan, gelen vuruşları engellemek için kişiye siper, korunma olur. Hakikati, gerçeği, barışı seven birinin ne kadar çok saldırılara uğrayacağını tahmin edebilir misiniz? Bir keresinde eski bir Amerikan başkanının, “yalandan daha korkunç olan ne vardır biliyor musunuz” diye sorup, cevap olarak da “gerçek” demesi, dünyamızın gidişine uygun bir tariftir. O insanlar bu işlerle haşır neşir olduklarından, bu konuda ne söylediklerini çok iyi görüyor ve de biliyorlardı. Yukarda sayılan özellikler bize hoş gelse de bunlar uygulanırken çevremizdeki insanları zaman zaman çok öfkelendirecektir. Bu yüzden yalnız bize karşı olacak öfkelere de değil, her türlü zorluklarda imanımız bizi bir kalkan gibi korumalıdır. Burada da açıklama yapmak zorundayım. İnsanlar kendi yanlışlıklarına, ait oldukları dinlerine yöneltilen gerçek suçlamalara kulaklarını tıkamayı «iman kalkanı» gibi görüyorlar. Bu aslında tam tersine imanımızı değil, savunduğumuz o şeylere karşı imansızlığımızı gösterir. İyi ve kuvvetli bir iman her fikre açık olmayla geliştirilir. Saklanmak, kaçmak, kulak tıkamak, imansızlığın işaretleridir. Bu durum da genelde bilgisizlikten ve ilgisizlikten kaynaklanır. Ben hiçbir peygamberin ya da Allah adamının bu gibi şeylerden kaçtığını okumadım. Kötülükten uzak durmak başka bir şeydir, insanın imanı hakkında konuşup onu savunması başka bir şeydir. Şahitler ya da fanatik dinciler bunları çoğu zaman karmakarışık bir şekilde algılarlar. (1.Petrus 3:15) Bunları gerçeklerden, hakikatten korkup, nefret edenler yapar.

Resul, elimize kılıç olarak Tanrı sözünü almamızı, bunu da her türlü Allah’a dualarla belirtmemiz gerektiğini vurguluyor. Neden burada her türlü dua diyor? Niye papağan gibi aynı şeyleri tekrarlayın demiyor? Çünkü durumlar ve şartlar her zaman değişik bir şekilde gelişecektir. Bizler o olayları değişik şekillerde algılayacağız. İşte burada daima duaların içimizden, yüreğimizden geldiği gibi, samimiyetle olmasına dikkat etmeliyiz. Ayrıca dualar vasıtasıyla Allah’a yalvardığımız o şeylerde kendi kendimizi de bina etmiş olacağız.

Mesela, Allah’a cennetin bir an önce gelmesi ve yeryüzünde de Allah’ın iradesi olması için dua ettiğimiz zaman, biliyoruz ki bu şey ister biz dua edelim ister etmeyelim, Allah bir gün cenneti zaten kuracaktır. Ee, biz o zaman kesin kez olacak bir şey için ne diye dua ediyoruz? Aslında bununla o şeyi ne kadar istediğimizi vurguluyoruz, yüreğimizden o şeye ne kadar değer verdiğimizi göstermiş olup, bunlarla da kendimizi o istek ve arzuya hazırlamış oluyoruz.

Bir çocuğa babası bisiklet ısmarlamış, satın da almıştır. Fakat gelene kadar birkaç gün beklemesi gereklidir. Çocuk artık o bisiklete benzer bisikletlerin önünde durup da uzun uzun bakmaz mı? Hâlbuki alındı, muhakkak da gelecek, o da ona binecek. Oturup beklesin, hiç umursamasın. Var mıdır böyle bir çocuk? Bırakın çocukları, ben 45 yaşında adamlar bilirim, görgülü varlıklı olduğu halde, aldığı yeni arabayı, motosikleti, eline fener alıp da gece yarısı garaja bakmaya gitmiştir. Bunlar o kişilerin bu şeylere yürekten verdikleri değeri göstermiyor mu? İşte resul de, bizim dualarımız yürekten değer verdiğimiz şeyleri belirtmek için olsun diye teşvik ediyor. Yalnız dikkat edelim, RABBİMİZ Alaattin’in lambasındaki dev değildir. Dualarımız sadece bencil isteklerimizden ziyade, Allah’ın iradesine uygun mu değil mi diye de önce düşünelim.

En sonunda da bu şeylere tam bir adanmışlıkla Resul bizleri uyanık durmaya teşvik ediyor. Tam bir bütünlükle, bölünmüş bir şekilde değil, tüm içtenlikle, yarım yamalak değil.

İşte vermemiz gereken savaş bu şekilde olmalı. Hepimiz bu savaş alanı içindeyiz. Sadece Allah’a inananlar mı bir savaş veriyor? Bence inanmayıp, kendi heves ve arzularına yönelik hırsları için savaş verenlerin durumu daha da zor. Bu savaşı dünya ulusları her gün veriyor. Onların bu savaşları filmlerde, hikâyelerde, romanlarda konu oluyor. Ekmek savaşı, kariyer savaşı, menfaat savaşı, cinsiyet savaşı, para savaşı, milliyetçilik- ırkçılık savaşı... Saymakla biter mi! Yaşamak kolay değil.

Peki, hiçbir şey yapmak istemeden pasif kalınabilir mi? Bir adada, hiç kimsenin olmadığı bir yerde, kalın taş duvarlı saraylarda, kalelerde, tapınaklarda saklanmakla insan “bu savaştan uzakta kaldım” diyebilir mi? Hayır. Bununla belki olsa olsa ancak toplumlardan, insanlardan uzak kalmak olur. Bu da yetmez mi, diye düşünenler çoktur. Mukaddes yazılar bizi kötü, negatif yönde etkileyen üç temel etkiden bahsediyor. Benliğimiz, yani nefsimiz. İkincisi dünyanın etkisi, yani bütün bu dünyada olan şeyler, organize edilmiş yaşadığımız dünya sistemi. Üçüncü neden olarak Şeytan ve Cinleri, yani gökteki ruhi varlıklar. (İncil-Yakup 3:15)

Bu hakikatlere göre kendimizden, benliğimizden nasıl kaçacağız? Göksel ruhi yaratıklar dediğimiz Şeytan ve cinleri için ne ada ne kale ne de yerin dibi gibi olan yerler, onlar için bir gizlilik değildir. Kaldı ki kendi zayıflıklarımızı da bunlara ekleyecek olursak, kaçmak için hiç şansımız yok demektir. Bazıları ise hepsinden kurtulmak için ölümü seçiyor. Ben de bu yolu seçmiştim. Fakat ben ümitsizdim, bilgisizdim, çaresizdim. Benim sahip olduğum şeylerle yaşamaya gücüm kalmamıştı. Fakat bilgi sahibi olduktan sonra yanıldığımı anladım. “Ölmek bu kadar ucuz olmamalı” diye düşündüm. Mademki ölümü cebime koymuştum, o zaman bundan sonraki hayatı Allah için yaşamak, ölmekten çok daha anlamlı ve mutluluk verici olacaktı. En değerli dürtü de insanın duyduğu sevgidir. Evet, birini seversen canlanıveriyorsun. Ben bu sevgiyi, tarif edilemez hayranlığı Allah’a karşı duymuştum. O’nu tanımaya uğraşırken de kendimi tanıyordum.

«Kendini tanımak da ne demekmiş!» diye bu çok kişiye komik gelir. Aslında bizler kendimizi tanımıyoruz. Ancak tanıdığımızı sanıyoruz. Hepimiz basit de olsa bir olay karşısında önceden, “ben olsam şöyle ya da böyle yaparım” der. Fakat o olay cereyan ettiği zaman çok farklı şeyler yaptığını görür. Hatta hiç düşünmediği şeyleri yapar. Bu gibi yanılgılara insanlar hayatlarında sayısız kereler düşer. Hem biz insanlar bütün olayları ve ayrıca kendimizi tam olarak tartmamız mümkün müdür? Duygularımız var, korkularımız var, menfaatlerimiz var, zevklerimiz yani nefsimiz var, tutamadığımız öfkemiz var, kıskançlıklarımız, tembelliğimiz, oburluğumuz, açgözlülüğümüz var, var da var. Bunlar bizleri o kadar etkiliyor ki; biz de o şeyi, “şöyle, böyle yaparım” dediğimiz o şeyi bambaşka bir şekilde yapıyoruz. Bu da tam olayın içindeyken gerçekleşiyor. Dışında olan için durum çok basit ve kolaydır. Çok kuvvetli imanı olup, büyük denemelerden geçmiş öyle insanlar tanıyıp duydum ki, fakat çok basit şeyler için her şeyi, bütün imanını, sevgisini bir anda atıvermiştir. Bize göre çok basit, fakat o kişinin yıkılması, düşmesi için demek ki bu yeterli olmuştur. Bu yüzden gizlemeye çalıştığımız yanlış şeyleri küçük görmeyelim. O küçücük dediğimiz şeyler, biz farkında olmadan zamanla içimizde o kadar büyüyorlar ki, gün geliyor bir dev olup karşımıza çıkıyorlar. Hiç ummadığımız, bir zamanlar içimizdeki o küçücük olan şeye de yeniliyoruz. Vücudumuza giren mikroplar da küçüktür, etkileri de önce küçük küçük başlar. Doktorlar tecrübeleri ve bilgileriyle o mikrobu yenecek ilaçlar, antibiyotikler verir. Çünkü onlar mikrobu ne kadar küçükken yenerlerse, hastanın iyileşmesinin de o kadar kolay olacağını bilirler. Fakat bırakılırsa, o en önemsiz gibi başlayan hastalıklar insanı ölüme bile götürebilir. Bizde ortaya çıkan çeşit çeşit günahlar da buna benzetilebilir. Eğer daha başlangıçta önlem alıp onu yenmezsek, o bizi yenecektir. Yine ilk annemiz olan Havva’nın durumunu düşünecek olursak, o da bu mikrobun içinde büyümesine meydan verdi. Burada mikrop gibi olan şey, Allahın sahip olduğu bir özelliğe, O’nun emrini çiğneyerek sahip olmaktı. Zamanla o düşüncelerinde öyle büyüdü ki, artık karşı koymak yerine tam tersine onu korkunç arzu etti. Benliğine hâkim olan o isteğe uydu ve yemesi yasak olan meyveyi aldı ve yedi. Yalnız yemekle kalmadı, aynı itaatsizliğin içine kocasını da çekti. Ona da verdi, o da yedi.

Yatılı okuldayken öğrenciler tuvaletlerde sigara içerlerdi. Ben içmiyordum. Her zaman bana gösterdikleri o sigara ikramını bir görseydiniz. O çeşit çeşit Amerikan sigaraları, kömürlü filtreli sigaralar, mentollü sigaralar, bilmem neli sigaralar. O zamanlar: “Okul müdürünün kendisi bile bu kadar çeşit sigara görmemiştir” diyordum. Fakat ne zamanki ben sigaraya başladım ve de alıştım, işte o zaman kimse bana filtresiz en ucuz birinci sigarasını bile vermez oldu. Neden onlar birden cimri oldular? Daha doğrusu, neden önceden o kadar cömerttiler? Çünkü onların her sigara içtiklerinde, karşılarında kendileri gibi olmayan birine bakmak vicdanlarını rahatsız ediyordu. Çünkü kendileri kötü olan bir şeye yenilmişlerdi. Fakat o içmeyen, onların yaptığını yapmayan, kararlı olduğu müddetçe, onlar da vicdanlarında rahatsızlık duyacaklardı. Bu yüzden devamlı bir ısrarla sanki “sen de bizim yaptığımızı yap, bizden biri gibi ol” diyorlardı. Ne zamanki onlardan biri gibi oldun mu, “oh!” diyorlar, içleri rahatlıyor. “Böyle yenik düşen demek ki yalnız biz değilmişiz” diyerek tatmin oluyorlar. Moralleri yükseliyor. Artık onlardan biri gibi oldun ya, sigara yerine avucunu yalarsın. Aynı şeyleri ilerde ben de yaptım. Karşımda “ben içmem” diyen arkadaşıma, hiç durmadan içmesi için ısrarlarda bulunuyordum. Ne zaman ki o da yenildi, benim gibi oldu, “oh! Demek ki bu yamukluğu yapan sırf ben değilim” dedim, vicdanım rahatladı. “Aldanmayın kötü arkadaşlıklar iyi huyu bozar” diye Allah peygamber kulları vasıtasıyla boşuna söylemedi. (1.Korintoslular 15:33) Havva da kocasına muhakkak buna benzer bir duyguyla verdi o meyveden. Yaptığı ve yenildiği şeyde yalnız kalmak istemedi. Ben sadece bir sigara örneğini kullandım. Siz isterseniz esrar, eroin, fuhuş, hırsızlık, kavga, cinayet, alkol, inanç vs. gibi örnekleri de kullanabilirsiniz. İnsanlar vicdanlarını rahatsız eden her konuda birbirlerini de aynı şeyleri yapmaya teşvik etmişlerdir. Başlangıçta istemediği o şeye kendi yenildiyse, genelde başkalarının da yenilmesini ister. Bu gibi teşvikleri insanlar birbirlerine binlerce senedir yaptılar. Bizim benliğimizde olan bir kötülük, bir zayıflık bu. Kararlı olup da yenilmeyenlerden ise insanlar nefret etmiştir. Peygamberleri öldürmelerinin nedeni de bu yüzdendir. Zaten rahatsızlık duyduğu o vicdanı dağlayıp, hissetmez hale getirene kadar canı çıkmışken, biri çıkar ve onların o vicdanlarını çalıştırmaya uğraşır. İki seçenek vardır artık: Ya o pis işleri yok etmek, ya da o işleri kötüleyeni. İnsanlık ise çoğu zaman o pis işlerden ziyade, o işleri kötüleyen kişileri yok etmiştir.