Mukaddes Kitapla Tanışıyorum

Zihnimden istemediğim sesler geçiyordu. Kendi kendime “belki de deli oluyorum ben” diyordum. Fakat Allah’a dua ediyordum. Çünkü bu zihnimdeki küfürler isteğimin dışında olan şeylerdi. Allah’a ise duam da: “Allah’ım bize öğrettikleri fakat anlamını dahi bilmediğim bu duaları kabul et, kurtar beni bu sıkıntılardan” diyordum.

İlk ve ortaokulda ezberlediğimiz Arapça sureler vardı. Onları söylediğimde, kendimi çok değerli bir şey yaptığımı sanırdım. Arapça Fatiha, Kevser, Elham gibi surelerdi bunlar. Bir de çocukluktan kalma alışkanlıkla, sayısını bilemediğim kadar Bismillahirahmanirahim demek. O bile ne demekti bilmiyordum. Muhakkak çok iyi bir şeydi diye inanıyor ama anlamını bilmiyordum. Türkçesini çok sonra öğrendim. Bağışlayan esirgeyen Allah’ın adıyla demekmiş. Fakat bunu çok kimsenin de bilmediğini gördüm. Daha doğrusu tanıdığım hiç kimse bilmiyordu. Demek ki bu konuda onlar da benden farklı değillerdi. Hem de onlar hayatlarının 60-70 yaşlarına varıncaya kadar söyledikleri bu kelimenin anlamını bilmeden söylemişlerdi. Onlar da büyük sözler söylediklerine inanıyor, herhalde bu sözlerle ilahileştiklerini sanıyorlardı. Söz muhakkak büyük ve anlamlıydı, ama söyleyen ve de dinleyen için değil. Çünkü ne o söylediğinin manasını ne de öbürü dinlediğinin anlamını bilmiyordu ki. Bu durumda papağandan farklı yanları yok. Kişi belki güzel şeyler söylüyor ama bu anlamını bilmediği şeylerle ne kendisini ne de dinleyeni bina ediyor. Bu sözler onlar için anlamsız oluyor. Daha doğrusu sanki bir uğur, ya da nazar boncuğu veya arabalara maskot gibi astıkları küçük Kuran gibi. Bütün bunlar, korunmak, şans getirmesi, başarılı olmak, dileklerin yerine gelmesi gibi amaçlarla yapılıyor. Bizzat Allah’tan beklenecek yardımı insanlar bu gibi şeylerden beklemekle, aslında o şeyleri Allah yerine koyuyorlar. Yani Allah’a eş tutuyorlar. Kısacası o şeyleri putlaştırıyorlar. Hâlbuki Kuran sayısızca ayetlerle Allah’a eş koşmanın çok kötü ve yanlış olduğunu vurgular. Hatta böyle birileriyle “evlenmeyin” bile der. Ben Kurandan tesadüfen bir sayfa açtım ve orada şu yazıyordu:

Allah’a eş koşan kadınlarla, (ya da erkeklerle) onlar iman etmedikçe evlenmeyin. Bu kadın (ya da erkek) hoşunuza gitse bile, iman etmiş bir kadın (ya da erkek) Allah’a eş koşan bir kadından daha hayırlıdır. (Osman Nebioğlu Tercümesi, Bakara 221. Parantez içindeki yazılar Kuran anlayışına yardım etmek için yazılmıştır, Kuranda yazmaz.)

Parantezlerde belirttiğim gibi tabii ki bu her iki cins için de geçerli bir kuraldır. Çünkü bu eş koşma, ya da Allah’ı başka şeyle eşitlemek hemen hemen Kuranın her yerinde yazıyor dersek sanırım yanlış olmaz.

Anlaşılmayan dillerle vaaz edip, bu vasıtayla Allah’a dua edilmesi hakkında ise resul Pavlus İncil’in 1.Korintoslulara mektubunda bahsederek Allah’tan aldığı ruhla derki: 1.Kor.14:4-33

...(yabancı) dille söyleyen kendi kendini bina eder; (kendisi anlamını biliyor ama halk, cemaat bilmiyor ise) fakat peygamberlik eden kiliseyi bina eder. (Kilise: cemaat, imanlılar topluluğu anlamında) İmdi siz hepinizin dillerle söylemenizi, fakat daha çok peygamberlik (Allah’ın sözünü cemaatte bilinen dilde o insanlara ilan) etmenizi isterim ve peygamberlik eden dillerle söyleyenden daha büyüktür, meğerki kilisenin bünyan alması (ruhen gelişip kuvvet alması) için tercüme etsin. Fakat şimdi, ey kardeşler, eğer size (bilmediğiniz) dillerle söyleyerek gelirsem, eğer size ya vahiyle ya ilimle ya peygamberlikle ya talimde söylemezsem, size ne faydam olur? Gerek kaval gerek çenk (bir çalgı aleti) ses veren cansız şeyler bile, seslere fark vermezse, kaval ile yahut çenk ile çalınan şey nasıl bilinir? Çünkü boru da belirsiz ses verirse, cenk (savaş) için kim hazırlanır? Böylece eğer siz de dille açık söz söylemezseniz, söylenen şey nasıl bilinir?... Ayet 16 -Yoksa eğer ruhla (yabancı dille) bereketlersem, avam yerini dolduran adam senin ne dediğini bilmediğinden dolayı, senin şükranına Âmin’i nasıl diyebilir? Çünkü vakıa sen güzel şükrediyorsun; fakat diğeri bina olunmuyor…Ayet 22 -Bundan dolayı diller, iman edenlere değil, ancak iman etmeyenlere, fakat peygamberlik, iman etmeyenlere değil, ancak iman edenlere alamet içindir. O halde (imdi) eğer bütün kilise (cemaat) bir yere toplanır ve hepsi dillerle söylerler ve avamdan olanlar yahut iman etmeyenler girerlerse: Çıldırıyorsunuz, demeyecekler mi? Fakat hepsi peygamberlik ederler ve iman etmeyen yahut avamdan olan biri girerse, hepsi tarafından ilzam (ikna), hepsi tarafından tahkik olunur (yargılanır), yüreğinin gizli şeyleri belli olur ve böylece gerçek Allah aranızdadır diyerek ikrar ederek (açıkça söyleyerek) yüz üstü kapanıp Allah’a secde kılacaktır…ayet 33 -çünkü Allah karışıklık değil selamet (barış) Allah’ıdır.

Aynı düşünce de Kuranda desteklenerek Arap toplumuna şöyle denir:

Biz onu Arapça Kuran olarak gönderdik ki anlayıp düşünesiniz. Yusuf Suresi:2

Bu ayetlerden de anlaşılacağı gibi, o dilin bu toplum için açıkça anlaşılmasına önem verilir. Araplara tabii ki Arapça Kuran olacak! Yine Fussilet suresinin (41.sure) 44 ayetinde:

Eğer biz onu yabancı dilden bir Kuran yapmış olsaydık, onlar derlerdi ki: “Niçin O’nun ayetleri açıkça bildirilmedi? Bu nasıl iş? Araplara yabancı dille konuşuluyor”.

Eğer bu sözler anlaşılmayan bir dilde gelmiş olsaydı, Kuran’da Arapların “Bu nasıl iş? Araplara yabancı dille konuşuluyor” gibi suçlamalarında da haklı olacakları vurgulanmazdı. Fakat Allah, sözünün anlaşılmaması için değil, tam tersine anlaşılması için insanlara göndererek, yine Zuhraf suresi (43):3 ayetinde:

Biz onu anlamanız için Arapça bir Kuran yaptık der.(Bütün ayetler Osman Nebioğlu Tercümesidir)

Evet, anlaşılması için. Bizlerde ise anlaşılmaması için uğraşıldı ve hâlâ da uğraşılmakta. Aynı problemleri de binlerce yıl Hıristiyanlık yaşadı. Tarihte onlar Mukaddes Kitabı okuyanları, tercüme etmeye kalkanları, diri diri yakıyorlardı. Bu konuda zaman bakımından Müslümanlar biraz daha geriden geliyor o kadar. Bu kitapların okunulmasına ve anlaşılmasına karşı gelmek için, üç aşağı beş yukarı hep aynı sistem ve yöntemler uygulanmış. Düşünsenize, “Mukaddes Kitap ve Kuranı ille de orijinal dillerinde okuyun” denirse ki, bu mantık hem Hıristiyanlıkta hem de Müslümanlıkta var. O zaman hem İbrani’ce hem Aramice hem Yunanca hem de Arapça öğrenmemiz gerekmektedir. Ben kendi adıma bunu imkânsız gibi görüyorum. Yaklaşık 35 seneden beri Almanya da yaşıyorum ama hâlâ, “Almancanın belkide yarısına bile kendi anadilim gibi hâkimim” diyemem. Düşünün ki Allah’ın sözlerini okuyup anlayabilmem için dört dili anadilimden daha iyi bilmem gerekli olursa! Bir de kendi anadilim beş. Bize Allah’ın söylediği sözleri hiç anlamayalım diye, ilk ve orta çağ derebeyliğinden süregelen cahil kalma ve cahil bırakma politikasıyla bu gibi yasaklar toplumlara aşılanmış. Aslında altında yatan amaç aynen İsa Mesih’in dediği gibi:

Vay halinize ey din bilginleri ve Ferisiler (o zamanın bir din mezhebi), ikiyüzlüler! Göklerin Egemenliğinin kapısını insanların yüzüne kapıyorsunuz; ne kendiniz içeri giriyor, ne de girmek isteyenleri bırakıyorsunuz! Vay halinize ey din bilginleri ve Ferisiler, ikiyüzlüler! Tek bir kişiyi dininize döndürmek için denizleri, kıtaları dolaşırsınız. Dininize döneni de kendinizden iki kat cehennemlik yaparsınız. Matta 23:13-15 (Yeni çeviri Mukaddes Kitap)

İster Hıristiyanlık ister Müslümanlık ve yeryüzündeki diğer dinler olsun, bu sözlere uygun işler çıkarmadılar mı? Onların binlerce yıldır tutum ve davranışları bunları göstermedi mi?

Çocukken elime tespih alır, içimden Bismillah Bismillah diye yüzlerce, binlerce kere söylerdim. Çok zahmetli bir iştir. O zamanlar daha 8-9 yaşlarındaydım. Ellerimi göğe doğru açar, yorganımın içinde saklı gibi gizlice dua ederdim. Küçük ellerime bakar ve içimden geçirirdim, “bu eller büyüyünce de böyle dua edecek mi?” diye. Bu soruyu sormamın nedeni ise çevremde gördüğüm insanlardı. Onların yaşamlarına, yaptıklarında baktıkça, bütün yüreklerini samimiyetle Allah’a açarak dua edebileceklerine inanmıyordum. Gösteriş için namaz kılan insanları, ya da adet olsun diye namaz kılanları, ya da alışkanlık olduğu için namaz kılanları, belki de toplum korkusundan namaz kılarken ellerini açanları kastetmiyorum. Onlar benim gözümde sanki bir iş yapıyorlardı. Nasıl ki ben her gün okula gidiyorsam, başkaları da işe gidiyorsa, evdeki kadın da yemek yapıyorsa, o kişinin de namaz kılması bana öyle geliyordu. Sanki bu onlar için adet olmuştu. Ezbere yat yat kalk. Ne söylediğini de bilmeden ve anlamadan. Muhakkak inananları da vardır. Bu da benim sayısız kere bismillah çekmeme benzer! Demek istediğim, o çocuk yaşlarımdaki düşüncemde dua etmek sanki çocukların işiydi. Yani bu bir küçüklüktü. Büyüyünce insan güçlü kuvvetli olur, dua etmeye ihtiyaç duymazdı ki. O artık çocuk mu ki, Allah’a dua etsin! Bir de bu alay konusu olarak görülecek diye korkardım. Çünkü filmlerde bile, kötü bir adam sıkıştırılıp tam öldürüleceği zaman, “artık duanı et” gibi sözler söylenirdi. Dua etmek sanki bir alaydı.

Neyse, çocukluktaki edindiğim tecrübelerime zaman zaman yine gelirim. Fakat 22-23 yaşlarındaki o sıkıntılarımda Allah’a bütün yürekle dua ediyordum. Papağan gibi anlamını bilmediğim Arapça duaları söylesem bile, önceden O’na yüreğimi açıyordum. O anlamını bilmediğim şeylerle de sonradan yine bana yardım etmesi için yalvarıyordum. Önce kendi anladığım sözlerle yalvarıp, daha sonra Arapçalar. Anlamadan söylediğim o şeyler için de özür diliyor ama beni anlaması için de yalvarıyordum. Bu kuralı sanki kendim koymuştum. Ne yapacağımı bilmiyordum ki. Evliydim, ama bunları kime anlatabilirdim. Deli diyecekler diye korkum bir yana, beni kim anlar ve dinlerdi ki! Ancak Allah. Evet, eğer Allah var ise O anlardı. Hatta artık öyle dualar etmeye başladım ki:

“Allah’ım, hayallerimde bile işin içinden çıkamıyorum, ben ne isteyeceğimi nereden bileyim, onun için sen nasıl doğru buluyorsan bana o olsun” diyordum.

Eskiden dualarımda tamı tamına Allah’ın bana ne vermesini istiyorsam hep belirtirdim. Şimdi anlıyorum ki, bizler için sanki Allah Alaattin’in lambasından çıkan devdi. Allah isteklerimizi verebilirdi, ama bu istek eğer yanlış, sonucunda iyilik değil de tam tersine beni bir çıkmaza sokacaksa, bunu çok iyi düşünmeliydim. Onun için Allah’a olan isteklerimizde, sanki dua etmiyor da adeta emrediyorduk. Almak istediğimiz isteklerimizi, “aynen şöyle, ya da böyle olsun” diye şartla belirterek. Alaattin’in lambasındaki dev de çok kudretliydi ama Alaattin ona isteklerini harfi harfine bir yanlışlık yapmadan söylemeliydi. Bir komutanın askerine verdiği talimat gibi, aman bir yanlışlık olmasın diye sanki komutanın çektiği kaygı gibi. Bizlerde farkında olmadan Allah ile olan ilişkilerimizde buna çok benziyoruz. Yani Allah da sadece kudret var ama biz ondan akıllıyız! Bu anlam çıkmıyor mu, yüreklerimiz böyle söylemiyor mu? Hep istek ve dileklerimizde bizim arzumuza göre olması için yalvarıyoruz. Allah’a: “Senin iraden olsun” demekten ödümüz kopuyor. Çünkü zihnimizin bir yerinde, bilinçaltımızda şu düşünce var: “Allah’ın iradesi olan şeyler sıkıcı, zevksiz, mutsuzluk verir”. Kim ister artık Allah’ın iradesini! Aslında bir yerde: “Sen benim istediğimi ver, gerisine karışma” demek istiyoruz. Çocukları olanlar, ya da hepimiz bir zamanlar çocuk olduğumuzdan dolayı anne babamızdan istediğimiz, ısrarla istediğimiz şeyler hakkında bu durumları iyi biliriz. Mesela ısrarla istediğimiz bir şeyde, bazen onlar istediğimiz o şeyin bize zararı olan yan tesirlerini göstermeye uğraşırlar. Örneklerle anlatmaya çalışırlar. Yalvararak: “Aman öyle yapma!” derler. Yok, biz hiç ne duymak ne de dinlemek isteriz. Bütün kaprislerimizi ve onların sevgilerini de kullanıp, o istediğimiz şeyi nihayet elde ederiz. Sonunda ise onların haklı olduğunu gördüğümüz, yanıldığımız halde, hiç bunu belli bile etmek istemeyiz. Çünkü eğer bir kere hak verirsek, o zaman bunu anne babamızın öbür istekleri içinde yapmalıyız. Her zamanda ebeveynler haklı değildir ya. İşte bu savaş daha çocukken böyle başlıyor. Allah ile olan ilişkimiz de sanki bundan farklı mı olacak? Allah’ın sevgi dolu olup, biz insanlığa ebedi fayda sağlayacak bir şekilde ilgilendiğine kim iman eder? Yani sadece lafta değil, bütün yürekle demek istiyorum. Bilgisizlikten dolayı: “Eğer bir Allah var ise, bütün bu yeryüzünde olan bu olaylara, haksızlıklara, gaddarlıklara, savaşlara, işkencelere, kavgalara, ölümlere neden müdahale etmiyor” diyerek isyan edenler de var. Aslında yerinde bir soru. Ben de mümkün olduğunca kitabımda bu gibi konulara zaman zaman yer vereceğim.

Ruhi bir bunalımdaydım fakat bu dualarım cevapsız kalmadı. Bir gün, bir pazar günü yalnız evdeyken sabahleyin kapı çalındı. Açtığımda yaşlı bir adamla kadın bir şeyler anlatıyorlardı. Ne anlattıklarını anlamadım ama içeriye davet ettim. Ne söyleyecekler ise içerde oturarak söylesinler diye düşündüm. Hem o insanları kapıda tutmak benim için çok ayıptı. Bu da annemden aldığımız bir misafirperverlik terbiyesi olacak. Hiç zararını görmedim. Sağ olsun annem. Böyle iyi şeyleri bizlere iyi ki aşılamış. Benim, belki sigortacıdır diye sandığım insanlar Yehova Şahitleriymiş.

Bizler Almanya’da büyüdüysek de dini konularla ilgili Almanca bir dilbilgisine sahip değildik. Peygamberin Almancası nedir bilmiyorduk. Ancak Allah’ın “Gott” olduğunu kilisenin de “Kirche” olduğundan başka Almanca bir şey bilmiyorduk dersem, herhalde yalan da söylemiş olmam. Caminin bile Almancasını çok yıllar sonra öğrendik. Okullarda, işyerlerinde Muhammed’e olan inançla kasıtlı bir şekilde alay edilirdi. Alman toplumuna dikkatle bakıldığında, onların bizlerden teknik konularda, zenginlik konusunda ilerde olduklarını, fakat insancıllık konusunda hiç de öyle sevgi dolu olmadıklarını fark ediyordum. Tam tersine, ellerinde inandıklarını söyledikleri kitaptaki İbrahim’in misafirperverliği, İsa Mesih’in bağışlayıcı sevgisi, Allah’ın emri olan alçakgönüllülüğün izine bile rastlamak mümkün olmuyordu. İyi olan çok ama çok az kişiler vardı. Onların da dinle falan ilişkileri hemen hemen hiç yoktu! Peki, bizler, yani biz Müslümanlar nasıldık? Muhakkak farklıydık, fakat Allah’ın önünde her iki toplumda farklı ya da birbirinden daha iyi değildi. Ben şunu demek istiyorum; dış görünüşte evet, fakat iç yüzünde birbirimizden farklı değildik. İster Müslüman’ı olsun isterse de Hıristiyan’ı. Hele bu toplumlara Allah’ın gözüyle bakıldığında, hangisi daha iyi denilebilirdi? Çekememezlik, nedensiz düşmanlık, egoistlik, para sevgisi, menfaatlerin en ön planda gelmesi, göz kırpmadan yalan söylemek gibi şeyler her iki toplumunda benzer özellikleriydi. Fark sadece yetenek, bilgi, beceri, ekonomik avantajlardaydı. Yoksa hepimiz temelde aynıydık. Bütün insanlık dersek daha doğru olmaz mı? Osmanlı devleti de bir zamanlar çok güçlü kuvvetliymiş. Zaman değişmiş, bu başka bir devlet olmuş. Böyle tarihte bir sürü devletler, milletler var. O devirde hangisi güçlüyse, başlarmış o milletin halkı aşırı bir şekilde kendisini bir şey sanmaya. Artık kendilerine özel ırk mı deseler, öbürlerinden eşi benzeri olmayan üstün bir insanlık türü mü, yoksa da çok değerli olduklarından ilahları, Allahları sadece onlarla birlikte olduğundan dolayı mı onlar böyle. Öbür insanlar ise değersiz, pis, suçlu, kafasız, kötü mahlûklar. Uluslarda, toplumlarda böyle bir zihniyet başladı mı, genelde sonları da geliyor demektir. Bunlar benim görüşüm değil, tarih bilgileri ve gerçekler.

Farkı topluluklarda değil, bizzat şahsen kendimizde aramalıyız. Bizler bu gördüğümüz, eleştirdiğimiz, kötü dediğimiz şeyleri bizzat kendimiz de yapıyor isek, o kötülediğimiz kişilerin, toplumların, dinlerin, milletlerin, örgütlerin, organizasyonların aldığı aynı lekeleri de alacağız demektir. Bu iş güç meselesiyse, o ayrı bir konu. Bu da: “Ben yaparım ama sen yapamazsın” demektir. “Ben kanun yaparım kırmızı ışık koyarım, o senin içindir, benim için değil” diyen insanlık dünyası. “Sen durmazsan yakarım, ama ben hiç durmam, o seni ilgilendirmez” anlamındadır. Hesap sormak güç meselesiyse, güçlü olan hesap sorar, güçsüzün buna hakkı yoktur. Ancak başka bir güç ona bu hakkı tanırsa o ayrı. Aslında adalet çoğu yerde hemen hemen hiç yok. Bunlar tek tek millet ya da din sorunu değil. Müslüman’ı da Hıristiyan’ı da Musevi’si de Hindu’su da Budist’i de Türkü, Kürdü, Almanı, Amerikalısı, İngiliz’i ve daha ne kadar din ve millet var ise hepsi de. Yani sorun insanda, bizzat bizde, şahsen kendimizde.

Evet, Şahitler geldiklerinde onları dinledim. Onların dini konular hakkında konuştuklarını da anladım. Kiliseden falan geldiklerini düşündüm. Ayrı ayrı mezhepler dinler hakkında ancak teoride duymuştum ama onlardan birileriyle şahsen hiç tanışmamıştım. Zaten beni ilgilendiren yan, kişilerin arkasında olanlar değil, yüz yüze konuştuğum o insanların bizzat kendileriydi. Hâlâ bu kafa ve görüş ile insanlarla ilişkimi sürdürmeye gayret ederim. Benim için önemli olan o şahsın bizzat kendisi olmalıdır. Sahip olduğu dini, dili, ırkı, parası, fakirliği, cahilliği, ya da etiketi falan değil. Böyle büyük konuşmak kolaydır da, gerçekte ise insanlar dış görünüşten, toplumların aşılamasından ve daha bir sürü nedenlerden dolayı etkilendikleri de büyük bir gerçektir. Zaten bu etki olmasaydı, koltukta oturup da figürleri ileri geri oynamak gibi o koca ulusları, insan kitlelerini, vatan, millet diye ölüme sürüklemek kolay olmazdı sanırım. Sanki insanlık satranç masasında, piyonlar da bizleriz. Bütün gayret de şahı kurtarmak. Ne pahasına da olursa olsun! İşte tam bu oyunun kuralına göre de dünya yönetilmiyor mu? Bu oyunu ilk öğrendiğimde, sanki her şey gerçekmiş gibi geldi bana. Bir taşımı bile kaybetmek istemiyordum. Ben şahtım ve onlar da beni mi koruyorlardı? Ben onları ölüme nasıl ittirirdim? O zamanlar yaşım 21 de olsa çocuksu bir duyguydu bu. Bu oyunu bana öğreten arkadaşım ise, “işte şöyle ya da böyle yapsana” gibi taktikler veriyordu. Ben de: “Ama o zaman o taşı kırarsın” dediğimde, “kırılsın ne olur, önemli olan senin şahı koruman ve oyunu kazanman. Tavla oynamıyorsun ki, iş çok taş toplamakta değil. Bazen bütün taşların da olsa oyunu kaybedebiliyorsun. Sen şaha dikkat et.” diyordu. Ben ise: “tabii, evet, doğru ya” falan diyorum ama içimdeki duygularım ise başkaydı, hep içimden “ah biri daha ölecek, nasıl ittireyim onu ölüme!” diye geçiriyordum. Anlatamazdım ki bunu o arkadaşıma. Gerçek hayata baktığımda, dünyanın da aynı o satranç oyunu gibi olduğunu gördüm. Bu oyunu oynasam dahi sırf bu yüzden hiç sevmem. Neden farklıydı o figürler? Hepsi de insan değil miydi onların? Neden hepsi piyon değil? Ya da neden hepsi şah değil? Eskiden biri böyle bir yazı yazsa, komünist diye içeri atarlardı! Dedim ya ben bu dünyaya göre çok akılsız biriyim diye, işte size ispatları. Dahası da var, eğer şu kitabı sonuna kadar dayanıp da bir okursanız, belki de en nefret edeceğiniz kişi bile olabilirim.

Yine Şahitlerle sohbetimize dönelim. Onları dinlerken içimden, “ben şunlara bir iki soru sorarım, ondan sonra bunlar zaten kaçar giderler” diye geçiriyordum. İlkokuldaki din dersi hocamız geldi aklıma. Dersin sonunda “sorunuz var mı” diye sormuştu. Kimsede çıt yok, bir sessizlik. Ben de üç buçuk sene sonra Almanya’dan tekrar Türkiye’ye dönmüştüm. Üç sene kaybederek ortaokulun sonuncu sınıfı yerine ilkokulun beşinci sınıfından başlamıştım. Türkiye’deyken nerede bıraktıysam, Almanya’dan geldiğimde de tekrar oradan başladım. Çünkü Almanya’dan aldığımız karnede hemen hemen hiç notumuz yoktu! Nasıl olsun. Hiç dilini bilmediğin bir ülkeye ırgat olarak gidiyorsun. Bizde onların çocuklarıyız. Okula gitmek mecburi ama not almak mecburi değil! Git de ne yaparsan yap sanki. Yani ister uyu ister hayallere dal! Öğretmen anlatıyor ama hiç, hem de hiçbir şey anlamadan öyle oturmalısın, çıt da çıkarmadan, yıllarca, her gün. Hatırladıkça ne kadar sabırlıymışız diye şaşırıyorum. Bu da Alman kafası ve vicdanı!

Türkiye ise sözde bizlere acıyıp öğretmenler gönderdi! Bir de öğleden sonra okulu çıktı! Haftada bir Türk öğretmeni gelecekmiş. Ben sevindim. “Oh o bize Almancayı öğretir de buradaki insanlarla konuşur anlaşırız” diyordum. Meğerse gelen öğretmen otobüse bile binmesini bilmiyormuş. Bilet almak için derdini anlatamıyor ki. Neredeyse tek kelime bile Almanca bilmiyorlardı. Meğerse bu öğretmenler ta Türkiye’den bize, bizim kültür elden gitmesin de kurtarsınlar diye yardıma geliyorlarmış!!! Bir keresinde çok güldüm diye onun dersinde dayakta yemiştim. Almanlar ne iyiymiş, bu adam da nerden çıktı diye ne kadar kafam bozulmuştu. Hiç olmazsa Almanlar böyle direk dövmüyorlardı. Onlar hırslarını başka türlü alıyorlardı. Bunun yanında çok efendi, sağduyulu, görevini senin benim için değil de sevdiği, doğru olduğu için yapan bir iki alman öğretmenler de vardı. Hani, “asılırsan Frenk sicimiyle asıl” diye bir laf vardır ya, işte öyle. Onlarda da belki sevgi yoktu ama kendilerine olan saygıları mıydı onlara bunları yaptıran, doğruluk duygusu mu, yoksa da onları harekete geçiren aldıkları doğru vicdan eğitimi miydi? Bilmiyorum ama değerli insanlardı. Eğer iyi bir şey yapıp da, bize bir şey öğrettilerse, bunu kendi zamanlarını feda ederek yaptılar, mecbur oldukları için değil. Sonra nasıl kanunlar çıktı da bu yabancı çocuklara eğitim verildi bilmiyorum. O zamanda bilmiyordum, şimdide bilmiyorum. Ancak ben yaşadıklarımı, gördüklerimi, algıladıklarımı anlatıyorum. Hiçbir öğretmen bizlere tenezzül bile etmezken, içlerinden bir tanesi, hem de işi en çok olması ve vakti olmaması gereken biri, okulun müdürü bunu yaparsa, yaşımız 10 da olsa o kişinin fedakârlık yaptığını ve değerli biri olduğunu anlıyordu insan. Tek bildiğim, Almanya’nın da Türkiye’nin de o çocuklara ne eğitim ne de öğretim vermedikleridir. Almanlar yabancı işçileri ve çocuklarını getirdiler, fakat onlar hararetle tek bir noktayı düşündü, «bizim işimiz ucuz yoldan yürüsün». O yabancıların çocuklarını bir yük, sıkıcı bir sorumluluk, büyük bir dert gibi görüp, toplum da o çocuklara karşı ancak nefret körükledi. O çocukların büyüdükleri zaman ne olduklarına bakınca, yine de hayret ediyorum. Ben çok korkunç olurlar sanıyordum, hâlâ da öyle sanıyorum. O çocukların en fazla tornacı, inşaatçı, çöpçü, temizlikçi olmalarından fazla ilerlememeleri için her biri ellerinden geleni yaptı. Hayret ki tam başaramadılar. Amerika’daki zencilere bakıp da bunun mümkün olmayacağını anlamaları gerekirdi aslında. Hem her zaman da bir Hitler gelip, “bu uyananların hepsini silelim, bize hizmet etmesi için yeni uşaklar, hizmetçiler getirelim” demez ki! Almanlar sonra da Türkiye’deki Kürt halkına yapılan insan haklarından bahsetti ve teröristleri besleyip, paralar yardımında bulundu. Onlar da o paralar ile bomba, silah alıp, Türkiye’de patlattılar. Bunları bilmek de artık gizli bir şey değil. Bunu yapanların kendileri bile açıkça söylüyorlar.

Neyse diyeyim ve yine din dersindeki, beşinci sınıftaki konuya geleyim. Evet, öğretmenin “ne isterseniz sorun” demesi bana sanki samimi gibi geldi ve herkesin de sustuğunu görünce, amacım hem durumu kurtarmak, hem de gerçekten de bilmek istediğim bir soruyu sormaktı. Nitekim de sordum. “Öğretmenim neden biz duaları Arapça ezberliyoruz da Türkçe değil” dedim. Hiçbir şey demeden otur der gibi eliyle işaret yaptı, hemen oturdum. Benden cesaret almış olacaklar ki, benden üç yaş küçük o çocuklardan hemen başka biri de parmak kaldırdı ve buna benzer bir soruda o sordu. Ben sınıfın en çalışkanları pozisyonundaydım, onun için öğretmen gazabını direk bana göstermedi. Ama o soruyu soran çocuğa karşı hani yumdu gözünü açtı ağzını derler ya, aynen öyle. Anladım ki zapartanın hissesi bana da düşüyor. Nasıl bağırarak kızıyor bizlere. “Türkçe dua mı olurmuş!” ve daha hiç hatırlayamadığım bir sürü sözler. Ben utançtan yerin dibine geçtim. Ah neden sordum sanki böyle bir soru diye neredeyse sıranın altına gireceğim. İyi ki zil çaldı. Fakat ben bir şeyi anladım, din dersinde soru moru yoktu. Sallabaşı al maaşı gibi. Al notunu geç sınıfı. Hendek savaşı kaç yılında yapıldı? Mekke’den Medine’ye göç ne zamandı? Kevser’i oku bakiyim. İlk peygamberlik geldiğinde peygamber kaç yaşındaydı? “En az beş uzun Arapça sure bilmeyeni yakarım” derdi. İşte bunlar din derslerimizdi. Hiçbir ruhi değer yoktu. Allah’a karşı verilen his ve duygu sıfırın da altındaydı. Öğretilerinde Allah’tan başka her şey vardı. Eğer Allah’ı öğretmeye kalktıklarında ise, O sanki sadece ceza vermek için bizi kollayan bir güçtü. Zaman ilerleyip de ben bilgi sahibi oldukça, anladım ki sorduğum sorunun cevabını sırf din derslerine giren o müdür de bilmiyordu. Ne yapsın adam, emir milli eğitimden nasıl geliyorsa o da öyle öğretiyordu.

İşte ben de bu tecrübelerden sonra “Şahitlere bir soru sorar, onlardan kurtulurum” diyordum. Allah hakkında bilgi sahibi olmaktan kaçtığım falan yoktu. Fakat çocukluktan beri kimse bize Allah’ı tanıtmamıştı ki. Sizlere din derslerimizin nasıl olduğunu anlattım. Bilgimiz ancak hayallerimiz dâhilinde olabilirdi ki, ben de Allah’ı hayal ettiğim şekilde nasılsa öyle tanıyordum. Bunu da ancak ben biliyordum. Doktor çıkan bir arkadaşımın dediği gibi; kaç tane Allah olabilir ki diye soru ve cevapla bir konuyu anlatırken, lafımı kesmiş ve “ne kadar insan varsa, o kadar da Allah vardır; çünkü hepsinin kafasındaki Allah farklıdır” dediği gibiydi benim durumum da herhalde. Kafamda canlandırdığım Allah muhakkak ki herkesinkinden farklıydı. Herkesin de benimkinden farklıydı. Bir keresinde dua etmekle ilgili üvey babam: “Allah o kadar kişinin işiyle uğraşırken bir de senin duanı mı dinleyecek, ona vakti mi olur” demesinde alay mı ediyor diye yüzüne bakmıştım. O ise çok ciddi ve samimiydi. Allah’a öyle inandığı kesindi. Bu da onun kafasındaki Allah’tı. Gerçi ben bunu babamın cahilliğine verdiysem de ilerde Avrupa Amerika gibi yerlerde yaşayan insanların, bunların da içlerinde araştırmakta en iddialı olan Yehova’nın Şahitlerinin Allah hakkındaki bilgilerinde, “Allah’ın her şeyi görmediğine, hatta bakmadığına” inandıklarını bile öğrenecektim. Bu inancı da içlerindeysen zorla kabul etmelisin. Etmeyeni ise aralarından atarlar. Bunu da “bir daha hiç kurtulamazsın” diye yaparak. Neyse daha bu konuları şimdiden karıştırmayayım. Bu konulara ilerde etraflıca değineceğim.

Sorumu benim o bunalımlı günlerimde evimize gelen Şahitlere sordum. “Neden siz boynunuzda haç taşıyorsunuz” dedim. Ben onun öfkeleneceğini, daha doğrusu abuk sabuk konuşacağını bekliyordum. Çünkü Müslüman olarak yetişen bizler, Hıristiyanların bu adetlerini putperestlik olarak öğrenmiştik. O ise gayet sakin: “Biz boynumuzda haç falan taşımayız” dedi. “Olur mu canım” dedim ben, “filmler de sokaklarda, insanların taktıkları o şey haç değil mi? İsa’nın ölümünü simgeleyen şey değil mi o?” O ise, “hayır biz öyle şeyler yapmıyoruz” diye itiraz ediyordu. “Ya beni anlamıyor ya da göz göre göre yalan söylüyor” diye içimden geçiriyordum. Fakat o bana soru sorarak bir örnek verdi. “Sen en çok kimi seviyorsun?” dedi. Ben de “annemi severim” demiştim. “Peki, biri anneni bıçak, ya da tabancayla öldürmüş olsa, sen o aletin maketini artık boynunda taşır mısın?” demesine “hayır” demiştim. “Peki, o taşıyanlar, kiliselerde ve her yerde, onlar ne?” demem üzerine, “onlarla bizim alakamız yok. Onlar Allah’ın isteğine göre yaşamıyorlar” deyip Allah’ın Musa’ya verdiği on emirden bir tanesini açıp okudu, orada:

Kendin için oyma put, yukarda göklerde olanın yahut aşağıda yerde olanın yahut yerin altında sularda olanın hiç suretini yapmayacaksın; onlara eğilmeyeceksin ve onlara ibadet etmeyeceksin, çünkü ben senin Allah’ın Rabbim...Çıkış 20:4-5 diye yazıyordu. Ben de bu yazıları bana çok ucuz bir fiyata ısmarladıkları, o zaman 16 mark olacak, Türkçe Mukaddes Kitaptan okudum. Çok ucuz dediğim bu kitabı hayatım boyunca hemen hemen herkese hediye vermişimdir. Parasını istediğim bazı kişiler ise maalesef hiç getirip de vermediler! Birinden, hatta Yehova Şahidiydi, yüzsüzlük edip istediysem bile, yine de vermedi. Neyse, sohbetteki sorduğum soru ve aldığım cevap, hem de yerinden göstermeleri benim çok hoşuma gitmişti ve de çok şaşırmıştım. Çünkü hiç beklemiyordum. O zamana kadar ben hep dinlerde mantık yoktur diye inanırdım. Bu soru ve cevap ise çok mantıklıydı. Ben tabii ki bir soru ve cevapla hemen onlara iman etmemiştim. Bir soru daha sordum. Yine bildiğimiz kadarıyla, her kilisede İsa’ymış gibi bir resim ya da haça gerilmiş bir heykel vardır. İçeriye giren de onun önünde elleriyle haç şeklinde göğüslerine işaret yaparlar. Bu harekete İstavroz çıkarması mı ne deniyor. Bizce bu da bir putperestliktir, Müslümanlarda ise camilerde hiç resim falan yoktur. Böyle kiliseleri ve o insanları filmlerde falan muhakkak görmüşsünüzdür. Bu doğrultuda Hıristiyanlar İsa’ya da Allah gibi taparlar. Gibisi fazla, aslında Allah diye taparlar. Onlar üç tane Allah olduğuna inanırlar. Bu üçünün de bir olduklarını vurgularlar. Hatta bunu anlatmak için üç kibrit çöpü alıp sorarlar, “elimde kaç kibrit var” diye. “Üç” dersin. Sonra hepsini birleştirip yakınca yine sorarlar, “kaç tane ateş görüyorsun?” diye! “Bir” dersin. “İşte üç Allah da böyledir” derler! Bu da demagojiyi tarif etmek için çok güzel bir örnektir (Demagoji: Yanlış bir şeyi doğruymuş gibi göstermeye çalışmak; eş anlamı lafebeliği). Allah, İsa Mesih ve Mukaddes ruh, bu üçü de onlara ve anlayışlarına göre Allah, binlerce senelerdir de bu hâlâ böyle. Sanırım bu konuda sadece Hıristiyan olarak Şahitler tek bir Allah’a inanıyorlar. Daha sonra başkalarının olduğunu da yazan ve beni kritize eden bir pastörün görüşünü de bu şekilde belirtmek gerek. Benim ikinci sorum da: “Siz neden İsa’ya tapıyorsunuz?” demek oldu. Onlar ise: “Biz İsa’ya tapmayız, ancak Allah’a tapılır, başka kimseye tapınılmaz, ibadet edilmez” dediler. Ve bana, Hıristiyan kiliselerinin öğrettiği gibi üç tane Allah’ın olmadığını anlattılar. Hem de ayetlerle göstererek. Mesela İsa ele verilip de öldürüleceği gece, Allah’a dua ederken şöyle yalvarıyor:

“Ey Baba, eğer ben onu içmeden geçmesi mümkün değilse, senin iraden olsun” diye dua etti. (Matta: 26:42) Eğer İsa kadiri mutlak Allah gibiyse, Allah Allah’a dua eder mi? Hele bir de senin iraden olsun der mi? Olmaz böyle saçma şey tabii. Yine başka bir yerde İsa:

“Dinle ey İsrail; Allah’ımız Rab bir olan Rabdir...” (Markos 12:29) demekle açıkça Musa’nın on emir diye bilinen yazılardaki sözleri tekrarlayarak, Allah’ın bir tane olduğuna, ama üç tane diye bir saçmalığın olmadığına dikkati çekiyor. Yahudiler de Allah’ın tek bir Tanrı olduğuna inanırlar Müslümanlar da. Ben o Şahidin söylediği ve yerinden göstererek okuduğu bu ayetlerle çok etkilenmiştim. Hani elimdeki kitap Türkçe olmasa, beni kandırıyorlar, ya da kafasından uyduruyor falan diyeceğim. Fakat getirdikleri ispatlara karşı hiçbir şey söyleyemezdim. Zaten biz de böyle inanıyorduk, ama ispatlara dayanan bir bilgimiz yoktu. Benim sorduğum sorular da aslında Hıristiyanlara taş atmaktı. Onun verdiği mantıklı ve ispatlı cevaplar ise tatmin ediciydi. Ben onları kaçırırım derken biz yanılmıyorsam o gün 4 saat mi ne konuşmuştuk. Giderlerken “biz yine geliriz” demelerine karşılık, “tabii gelin” dedim.

Onlar gitti ama ben onların uyanık, akıllı ve de bilgili olduklarından dolayı benle böyle konuşmuş olabileceklerini düşündüm. Ellerindeki kitabı da iyi biliyorlardı. Ben her şeyden önce bu kitabı muhakkak okumalıydım. Doğru mu söylüyorlar, yoksa yanlış ya da yalan mı diye ancak ondan sonra karar verebilirdim. Fakat en önemli olanı, ben bu gibi bir sohbetten, anlatılan şeylerden, sorular ve cevaplardan çok hoşlanmıştım. Yoksa ilgimi çekmeseydi, sadece o insanları imtihan etmek için, doğru mu yoksa yanlış mı söylüyorlar diye bir araştırma yapmaya girmezdim. Birincisi ortaya atılan konu ciddi bir konu olup bütün insanlığı ilgilendirdiği gibi, araştırmaya da muhakkak değerdi. Zaten elime Mukaddes Kitabı alınca kendi kendime şöyle düşündüm: “Ben o kadar kitap okudum, bazıları hatta ıvır zıvırdı. Bu ülkede yaşıyoruz, eğer biri bana soracak olsa: O insanlar neye inanıyordu? Hıristiyanlık ne demek? Gibi sorulara en azından cevap vermeliydim. Sadece bunun için bile bu kitap okunmaya değmez miydi?”. En önemli bir neden de dincilerden çok çekmiştik. Onlara karşı ise hiç konuşamıyorduk. Onların: “Kâfir, murdar, gâvur, zındık, günah” dedikleri zaman ne diyeceğimi bilmiyordum. Ben yine içimden: “Bu kitabı okuyayım ve böylece bir haksızlıkta onları ancak kendi silahlarıyla vurabilirim” diye geçiriyordum. Eh, okumam için epeyi nedenlerim vardı. Fakat tek bir neden hakkında, bu kitabın benim hayatımı değiştirmekte büyük rol oynayacağını hiç düşünememiştim. En önemlisi de beni mutlu edeceğini.

Elimdeki Mukaddes Kitapta eski Türkçe birçok kelimeler vardı ve çoğunu anlamıyordum. Bir de başlangıçta sık sık geçen o “ve ve ve” ler ile problemim vardı. Alışılagelmiş bir kitap üslubu (anlatım tarzı) yoktu. Fakat ben daha sonra sanki o “ve” ler yokmuş gibi okudum. Daha kolay anlaşılıyordu. Zaten ilk iki sayfa sonra o “ve” ler birden azalıyordu. Mukaddes Kitabı okumaya karar verdim. Bu kişiler bana birkaç ziyaret daha yaptılar ve bu kitabı okuma isteği artık bende daha da kesinleşti. Ben her geldiklerinde sorular soruyordum. Adam ruhi düşünceli, mantıklı ve sakin biriydi. Karısı pek konuşmuyordu. Konuştuğu zaman da beni anlamadığını fark ediyordum. Ne demek istediğimi adam daha çabuk kavrıyor, hikmetli (bilge) de cevaplar veriyordu.

Şimdi düşünüyorum da elime Mukaddes Kitap geçmişti ve ben onu okuyabilecektim. Kuranı ise kimse bize verip de: “Oku, anlamadığın yerleri de sor” dememişti. Kuranı ancak evimizde, büyük bir zarf şeklinde kumaş bezin içinde duvarda asılı olduğunu hatırlıyorum. O zaman dahi çarpılmayalım diye elleyemezdik! Bizi ellersek çarpmasın diye de kumaş kılıfın içine naftalin mi, şeker mi ne doldurulmuştu. Böyle şeyleri annem yapacak bir kadın değildi. O öz İstanbullu, adalıydı ama Rum değildi. Osmanlıdan kalmalar. Kuran için duvara asılacak o kılıflar muhakkak hazır satılıyordu ve öyle almışlardı. Zaten çok yıllar sonra elime aldığım o Kuranı okumak mümkün bile değildi. Sadece Arapçaydı. Kuran olup olmadığı bile kesin belli değildi. Çünkü ben öyle Arapça çok kitaplar görmüştüm. Onlar da Kuran değildi. Bizler toplumumuzda Arapça ne görsek, “aman elleme, çarpılırsın”, ya da “günah” gibi sözlerle karşılaşırdık. Annem dindar biri değildi, babam da değildi. Hiç unutmam, bir gün babam sabahın köründe beni uyandırdı, “haydi oğlum kalk, camiye gideceğiz” dedi. Uykulu uykulu “neden” dedim. O zamanda 3,5 yıl sonra ilk defa Almanya’dan Türkiye’ye izine gitmiştik. Babam Türkiye’de yaşıyordu. O Almanya’ya çalışmaya falan hiç gelmedi. Çok yıllar sonra sadece gezmeye geldi. Fısır fısır “bayram oğlum, kalk” demişti. Babamı zaten uzun zaman görmemiştim. Hayır demek bana çok ayıp geldi. Tam kalkıyordum ki annemin yatağından doğru “nereye” diye bir ses duydum. “Camiye gidecekmişiz anne” dedim. Annem babama bir bağırdı. “Yat oğlum, bırak sabahın köründe onlar kıçlarındaki boklarla camiye gitsinler” demesine, “oh yırttım” diye seviniyordum, ama öbür taraftan babamın zapartayı yemesine de üzülmüştüm. Annemle babam zaten çok korkunç kültür farkına sahip iki insandı. Hele annem genellikle hiç çekinmeden açık açık ne düşündüğünü söyleyiverirdi. Biri Anadolulun bağrından gelirken öbürü İstanbul’da doğmuş, o terbiye ve eğitimi almış, görgülü bir aileden geliyordu. Her ne kadar yokluklarla mücadele etmek zorunda kalmışlarsa da eğitimleri, kültürleri çok farklıydı. Yıllar sonra din konusunda babamla konuşurken bu konu hakkında soru sordum. “Senin aslında dinle minle işin pek yok, niye çocukken bizi camiye götürmek istiyordun” dedim. Sadece bayramda, o da hayatımda bir kere oldu. Babam: “Oğlum herkes gidiyordu da onun için” dedi. Yani adet olduğu içindi. Büyük bir çoğunluk da muhakkak aynı amaçla gidiyordu. Belki de mübalağasız hepsi denilebilir. Toplum korkusuydu onları oraya toplayan, Allah sevgisi değil. Tanımıyorlar ki sevsinler. Bilmiyorlar ki tanısınlar. Hele bilmek ve de tanımak hiç istemiyorlardı, bu da ayrı bir konu. Yine ilerde muhakkak değineceğim konulardan biri.